5 Elements - nhận diện tính cách qua thuyết ngũ hành

Dr. Stephen Cowan là một bác sĩ nhi khoa nổi tiếng người Mỹ với hơn 30 năm kinh nghiệm lâm sàng. Ông được biết đến nhiều nhất với tư cách là người tiên phong trong việc kết hợp y học phương Tây với các nguyên lý triết học phương Đông (cụ thể là y học cổ truyền Trung Quốc và thuyết Ngũ Hành) để chăm sóc sức khỏe và phát triển trẻ em. Ông là cha đẻ của phương pháp nhận diện tính cách thông qua thuyết ngũ hành. Phương pháp này được Tony Robins - diễn giả nổi tiếng bậc nhất thế giới ứng dụng để đào tạo giúp đỡ các học viên nhận diện bản chất tự nhiên, động lực và điểm yếu của từng người. Thông qua việc tự nhận diện mình, mọi người có thể hiểu rõ tại sao mình lại gặp những vấn đề vướng mắc khi tiếp xúc và làm việc cùng các nhóm người khác.

Tên gọi: Phương pháp phân loại tính cách theo Ngũ Hành (5 Elements).

Nguồn gốc lý thuyết: Dựa trên triết lý Y học Cổ truyền Trung Hoa (Traditional Chinese Medicine) và Đạo giáo, phân chia vạn vật (bao gồm cả con người) thành 5 dạng năng lượng: Mộc (Wood), Hỏa (Fire), Thổ (Earth), Kim (Gold/Metal), Thủy (Water).

Ứng dụng của Tony Robbins: Khác với các bài trắc nghiệm tính cách phương Tây (như MBTI hay DISC thiên về hành vi xã hội), Tony Robbins sử dụng hệ thống này để đi sâu vào "Bản chất tự nhiên" (Nature) và "Động lực cốt lõi" của con người. Ông dùng nó để giúp học viên nhận diện:

• Hero Qualities: Phẩm chất anh hùng (khi ở trạng thái tốt nhất).
• Needs: Nhu cầu sâu thẳm bên trong.
• Challenges (Out of Balance): Phản ứng tiêu cực khi gặp áp lực hoặc stress (đây là điểm độc đáo giúp "đọc vị" tử huyệt cảm xúc)

5 Dạng năng lượng đó là gì

Wood (Mộc): Dạng năng lượng của Người Tiên phong (Pioneer), Nhà lãnh đạo (Leader) và Người có tầm nhìn (Visionary).

• Vị trí phù hợp: CEO, Founder, Giám đốc Kinh doanh (Sales Director), Quản lý dự án (trong giai đoạn khởi động), Phát triển thị trường mới.

• Cách dùng:

  • Giao cho họ những mục tiêu khó, những thị trường chưa ai khai phá.

  • Cho họ quyền tự quyết. Đừng quản lý họ theo tiểu tiết

  • Tạo động lực cho họ bằng KPI khủng và phần thưởng lớn.

• Cẩn trọng: Họ dễ gây xung đột với đồng nghiệp vì tính áp đặt. Cần một người HR nhóm Thổ hoặc Thủy để dung hòa.

Fire (Hỏa): Dạng năng lượng của Người Truyền lửa, Người lạc quan vĩnh cửu (Eternal Optimist) và Người pha trò (Comedian).

• Vị trí phù hợp: Marketing, Truyền thông (PR), MC, Tổ chức sự kiện, Community Manager, Sales (khâu mở rộng quan hệ).

• Cách dùng:

  • Để họ làm bộ mặt thương hiệu, đi gặp gỡ đối tác, khách hàng.

  • Cho họ không gian sáng tạo, vui vẻ, ít quy tắc cứng nhắc.

  • Khen ngợi họ công khai trước tập thể (họ sống nhờ hào quang).

• Cẩn trọng: Họ hay cả thèm chóng chán. Cần có người nhóm Kim hoặc Thổ đi theo để "dọn dẹp" và hoàn tất các thủ tục giấy tờ mà họ bỏ dở.

Earth (Thổ): Dạng năng lượng của Người Hòa giải (Peacemaker), Người hàng xóm tốt bụng (Good Neighbor) và Người đồng hành trung thành (Loyal Sidekick).

• Vị trí phù hợp: Hành chính nhân sự (HR), Chăm sóc khách hàng (CS), Kế toán kho, Quản lý vận hành (Operations), Trợ lý.

• Cách dùng:

  • Giao cho họ việc duy trì quy trình, chăm sóc nội bộ, gắn kết anh em.

  • Cung cấp cho họ một lộ trình công việc ổn định, an toàn, ít biến động.

  • Ghi nhận sự trung thành và tận tụy của họ (đừng coi đó là điều hiển nhiên).

• Cẩn trọng: Họ ngại thay đổi. Khi công ty cần "Pivot" (chuyển hướng gấp), họ sẽ là người phản đối hoặc bị shock. Cần kiên nhẫn giải thích cho họ.

Gold/Metal (Kim): Dạng năng lượng của Kiến trúc sư (Architect/Designer), Vị thẩm phán thông thái (Wise Judge) và Người sống theo logic (Logical One).

• Vị trí phù hợp: Kế toán trưởng, Tài chính (CFO), Kiểm soát chất lượng (QC/QA), Luật pháp/Pháp chế, Lập trình viên (Backend/System), Data Analyst.

• Cách dùng:

  • Giao cho họ việc soi lỗi, tối ưu quy trình, thiết lập luật chơi.

  • Giao tiếp với họ bằng văn bản, dữ liệu, con số chính xác.

  • Tôn trọng các tiêu chuẩn cao của họ.

• Cẩn trọng: Họ quá cứng nhắc và hay phê bình gây mất lòng. Không nên để họ làm việc trực tiếp với khách hàng đang khiếu nại (trừ khi cần luật sư) hoặc làm công tác tư tưởng nhân sự.

Water (Thủy): Dạng năng lượng của Triết gia (Philosopher), Nhà thơ (Poet) và Kẻ mộng mơ (Dreamer).

• Vị trí phù hợp: R&D (Nghiên cứu & Phát triển), Cố vấn chiến lược, Viết lách (Content chiều sâu), Nhà tâm lý học doanh nghiệp, Kiến trúc sư phần mềm (Solution Architect).

• Cách dùng:

  • Đưa cho họ những bài toán hóc búa nhất mà chưa ai giải được.

  • Cho họ không gian riêng tư và thời gian (đừng giục deadline từng phút).

  • Lắng nghe ý kiến của họ trong các cuộc họp chiến lược (họ ít nói, nhưng nói câu nào chất câu đó).

• Cẩn trọng: Họ dễ bị thụ động hoặc xa rời thực tế. Cần một người nhóm Mộc để thúc đẩy họ biến ý tưởng thành hành động, cần người nhóm Kim để họ thực tế hơn, đưa ra được lộ trình để biến ý tưởng thành hiện thực.

Điểm khách biệt giữa phương pháp nhận diện tính cách thông qua ngũ hành với các phương pháp khác

Các phương pháp nhận diện tính cách khác như DISC thì thường sẽ dựa vào biểu hiện hiện tại của người cần nhận diện để xác định nhóm tính cách phù hợp. Những phương pháp đó rất hữu ích với việc trao đổi, bán hàng. Tuy nhiên theo thời gian thì các tính cách nhận diện theo dạng đó sẽ thay đổi theo môi trường sống, điều đó dẫn tới là nếu sắp xếp nhân sự theo dạng tính cách này sẽ không còn phù hợp. Đến một lúc nào đó, nhân sự được sắp xếp theo dạng tính cách này họ cũng sẽ thấy mình không còn hứng thú do đó không phải là bản chất sống của họ.

Theo Triết lý của từng phương pháp thì :

• DISC: Dựa trên Tâm lý học phương Tây (William Moulton Marston). Nó tập trung vào Hành vi quan sát được (Behavioral). Nó trả lời câu hỏi: "Bạn LÀM gì khi gặp một tình huống cụ thể?"

• 5 Elements: Dựa trên Triết học phương Đông & Y học cổ truyền (Trung Hoa). Nó tập trung vào Năng lượng tự nhiên (Energy/Nature). Nó trả lời câu hỏi: "Bản chất bạn LÀ ai? Động lực sâu thẳm của bạn là gì?"

Chính vì triết lý của từng phương pháp khác nhau nên cách ứng dụng của nó cũng khác nhau. Nếu như DISC dùng để bán hàng, giao tiếp thì 5 Elements dùng để sắp xếp nhân sự, đội nhóm, hiểu rõ bản chất từng người, hiểu rõ bản chất của mình qua đó nhìn thấy điểm yếu điểm mạnh và cải thiện bằng cách tìm những người có tính cách bổ trợ giúp chúng ta phát triển trong sự nghiệp, và cuộc sống.

Mỗi dạng năng lượng sẽ có những điểm mạnh và điểm yếu riêng, ở trong hoàn cảnh nhất định sẽ cần những người phù hợp cho từng dạng năng lượng. Nếu bạn là một nhà điều hành, một lãnh đạo, một nhà tuyển dụng, việc nhận biết những dạng năng lượng của người đồng hành là điều tối quan trọng. Nó sẽ giúp ích cho bạn trong việc sắp xếp người đúng vị trí, phù hợp nhất để họ phát huy tối đa được điểm mạnh của họ trong một tập thể. Nếu bạn là cha mẹ, việc bạn hiểu rõ con mình sẽ giúp bạn trở thành bạn đồng hành tốt hơn với con của mình, giúp con của mình phát triển đúng với năng lượng tự nhiên nhất.